ONDERHOUD

Fugard groet met laaste wekroep

Marina Griebenow

"Athol is ’n reus op die kontinent van Afrika. Hy bly die baken van morele verantwoordbaarheid, eerlikheid en waarheid in ’n woesterny van menslike swakheid. Niemand het meer gedoen vir drama in Suid-Afrika nie. Hy is werklik een van die wêreld se grootste lewende dramaturge."

Die tyd om die verhoog te groet het aangebreek vir die gerekende dramaturg, akteur en regisseur Athol Fugard. Dekades lank was hy die gewete van Suid-Afrikaners wat die onreg en wandade van die verlede en die hede aan ons voorgehou het deur toneelstukke soos Blood Knot, Hello and Goodbye, Boesman and Lena, People are Living There, Statements After an Arrest under the Immorality Act en vele ander.

“Dis vir my ’n absolute voorreg om op 90 jaar ‘n (laaste) toneelstuk na die verhoog te bring en vir oulaas my hoed as regisseur op te sit,” sê hy. Vir sy jongste toneelstuk keer hy terug na sowat 60 jaar gelede toe ’n ander plaaslike teaterreus, wyle Barney Simon, hom gevra het om ’n openbare voorlesing te doen van die Duitse dramaturg en digter Bertolt Brecht se gedig “Concerning the Infanticide Marie Farrar”

“Barney het daarin die werklikheid van Suid-Afrika gesien wat na ons teruggekaats word. Ek het natuurlik drooggemaak met die voorlesing, maar die gedig het my bygebly tot vandag toe,” verduidelik Fugard.

Die oorwegende kenmerk van sy werk, en glo ook die rede waarom sy dramas so moeilik is om te vertaal, is die presisie waarmee hy woorde inspan en die gebrek aan versiering en lang didaktiese verduidelikings.

In haar resensie van Brecht se versamelde gedigte vir The New York Times herinner Corinna de Fonseca-Wolheim ’n mens aan die ooreenkomste tussen Brecht en Fugard wat styl sowel as lewensoortuiging betref. “By the time he writes from exile… he begins to develop a style devoid, as the Bauhaus aesthetic would have it, of the crime of ornament,” verklaar sy oor Brecht. 

Fugard se styl kan ook só beskryf word. Die oorwegende kenmerk van sy werk, en glo ook die rede waarom sy dramas so moeilik is om te vertaal, is die presisie waarmee hy woorde inspan en die gebrek aan versiering en lang didaktiese verduidelikings. Brecht het volgens De Fonseca-Wolheim hom in daardie tyd daarop toegespits om ’n wêreld bloot te lê waarin die lyding mensgemaak is en dít wat mense toekom, onvervuld bly. Fugard doen dieselfde al sedert die eerste woorde wat hy geskryf het omtrent die ongeregtigheid en wreedaardigheid van die apartheidstelsel.

Volgens Fugard is Concerning the Life of Babyboy Kleintjies geskryf in samewerking met en aangespoor deur sy vrou, Paula Fourie sy tweede poging om reg te laat geskied aan die uitdaging wat Brecht se gedig bied.

“Ek het so ses jaar gelede aan die toneelstuk begin werk, maar vasgehaak by die vrouekarakter. Ek kon haar net nie ‘sien’ nie en uiteindelik het die toneelstuk in die onderste laai van my lessenaar beland. Paula het dit geneem en Marie Kleintjies laat gestalte kry deur grootliks die tweede deel van die stuk op haar eie te skryf. Dit het my weer daarna laat kyk met nuwe oë. Sedertdien het ons natuurlik as medeskrywers verdere moontlikhede in die teks ondersoek en dit saam voltooi.”

Fugard en Fourie verplaas die toneelstuk na Stellenbosch. Op ‘n koue aand langs die Eersterivier probeer drie hawelose mans Lappies, Riempie en Vink (Carlo Daniels, Elton Landrew en Marlon Swarts) warm bly. ‘n Vrou genaamd Marie (Loren Loubser) sluit haar by hulle aan. Sy bevind haar in dieselfde bootjie, maar het boonop ‘n kind en dra dus ‘n swaarder las, letterlik en figuurlik.

Die karakters se aand rondom ‘n sukkelende vuurtjie stuur af op ‘n uiteinde waar die haweloses – asook die akteurs en die gehoor – gekonfronteer word met die harde werklikheid omtrent hulself en die gemeenskap waarin ons lewe,” verduidelik Fourie.

“Huis en haweloosheid was deurgaans temas in my werk,” sê Fugard. “Nog nie veel daaromtrent het verander in die Suid-Afrikaanse konteks nie. Wat my betref, het ek nog altyd probeer om op ’n verbeeldingryke manier saam met die karakters in my toneelstukke ‘huis toe’ te gaan en om te deel in wat hulle ervaar. Hierdie keer sluit Paula haar by my aan. Ek kan maar net hoop ons het reg laat geskied aan die stories van die drie hawelose mans en Marie.”

In Fugard en Fourie se geval resoneer die toneelstuk en Brecht se oproep eintlik méér, want hulle het op 11 Augustus 2022 die ouers geword het van ’n dogtertjie, Halle Fugard Fourie.

“Concerning the Infanticide Marie Farrar” handel oor ’n jong huishulp wat probeer om ’n ongewenste swangerskap te beëindig. Sy word egter gedwing om die kind tot op die laaste te dra en om dwarsdeur die geboortepyne te werk. Nadat sy in ‘n buitekamer geboorte gegee het, kan sy die kind skaars vashou weens die koue. As die kind begin huil, slaan sy hom dood.

In die oorspronklike Duits eindig elke vers met ’n rymende koeplet, byna soos kerkgangers die woorde van ’n priester sal beaam. Die Engelse vertaling lui soos volg:

“But you I beg, make not your anger manifest
For all that lives needs help from all the rest.”

Dis seker nie te vergesog om te sê dat dié twee reëls al jare lank die raison d’être agter Fugard se werk is nie en die oproep “make not your anger manifest” is vandag meer noodsaaklik as ooit tevore.

In Fugard en Fourie se geval resoneer die toneelstuk en Brecht se oproep eintlik méér, want hulle het op 11 Augustus 2022 die ouers geword het van ’n dogtertjie, Halle Fugard Fourie. “Haar teenwoordigheid het beslis ’n verrykende invloed op die toneelstuk, maar natuurlik ook ’n uitdagende een, want een van ons is 90 jaar oud en die ander is ’n nuwe ma,” kloek Fugard. “Ons is dus dankbaar dat die talentvolle jong Jason Jacobs hom by ons kon aansluit as hulp-regisseur.”

Fugard sluit af: “Ná twee jaar sonder teater voel die verwelkoming terug in die ruimte wat gevorm word tussen teks, stemme en lywe tegelykertyd soos ’n wekroep en ’n omhelsing.”

Ons groet hom en sy nalatenskap aan die Suid-Afrikaanse teater met ’n omhelsing vol dankbaarheid en agting. Ons sien daarna uit om Concerning the Life of Babyboy Kleintjies by die Woordfees saam met hom, sy vrou en hul hele span te ervaar. 

  • Concerning the Life of Babyboy Kleintjies is te sien op 10 Oktober om 20:00, 11 Oktober om 20:00, 12 Oktober om 11:00, 13 Oktober om 11:00, 14 Oktober om 11:00, 15 Oktober om 12:00 en 20:00 en 16 Oktober om 16:00 in die PJ Olivier-saal. Bespreek by Webtickets.
1400x300 Starlet BannerArtboard 1
Facebook
Twitter
LinkedIn